Antik kaynaklarda adı geçen Olbia’nın yeri, uzun yıllardır araştırmacıların tartıştığı konular arasında bulunuyor. Antalya merkezi, Arapsuyu, Hurma ve Kemer çevresi için farklı lokalizasyon önerileri ortaya atıldı. Ancak kentin kesin konumunu gösteren, yerinde bulunmuş bir yazıt henüz tespit edilemedi.
OLBİA'NIN VARLIĞINI KANITLAYAN YAZIT KALEİÇİ'NDE BULUNDU
Olbia hakkındaki en önemli belgelerden biri, Antalya Kaleiçi’nde bulunan MÖ 4. yüzyıla ait bir onurlandırma yazıtı. Mustafa Adak, 2006 yılında yayımladığı çalışmasında yazıtı inceleyerek Olbia’nın danışma meclisi ve halk meclisine sahip bağımsız bir kent olduğunu ortaya koydu. Yazıtın Kaleiçi’nde bulunması, Olbia’nın burada yer aldığı anlamına gelmiyor. Adak, taşın Bizans döneminde Olbia’dan Antalya’ya getirilerek yapı malzemesi olarak kullanılmış olabileceğini düşünüyor.

ÜÇ FARKLI LOKALİZASYON ÖNERİSİ
Prof. Dr. Nevzat Çevik, 1994 yılında yayımladığı araştırmasında Olbia’yı Arapsuyu–Deliktaş çevresinde aradı. Bölgedeki sur duvarları, rıhtım blokları ve diğer kalıntıları bu görüşüne dayanak gösterdi. Çevik ayrıca Olbia’nın kuruluşunu bölgenin yerli halklarından Solymlerle ilişkilendirdi. Prof. Dr. Sencer Şahin, 2001 ve 2002 yıllarında yayımladığı çalışmalarında Olbia’nın Kemer çevresinde bulunduğunu savundu. Çalışdağ Tepesi’ndeki kalıntılar ve Gedelma’daki kale ile antik kaynaklarda adı geçen Kadrema arasındaki olası bağlantı, bu yaklaşımın temel dayanakları arasında yer aldı. Mustafa Adak da 2006 tarihli araştırmasında Olbia’yı Kemer yakınındaki Çalışdağ ve doğu yamaçlarına yerleştirdi. Doğal liman, yerleşim kalıntıları ve dağdaki Klasik Dönem tahkimatını, Strabon’un Olbia için kullandığı “büyük kale” tanımıyla ilişkilendirdi.

FATİH ONUR ÇALIŞDAĞ ÖNERİSİNE KARŞI ÇIKTI
Fatih Onur, 2023 yılında yayımladığı araştırmasında Olbia’nın Kemer–Çalışdağ’da bulunduğu görüşünü yeniden değerlendirdi. Çalışmada, Hayıtlıgöl’de bulunan ve Phaselis ile Tenedos arasındaki hukuki ilişkileri düzenleyen Hellenistik Dönem yazıtı ele alındı. Onur, bu yazıt ve bölgedeki arkeolojik kalıntılardan hareketle Hayıtlıgöl’ün Tenedos olduğunu savundu. Onur, Çalışdağ’ın Olbia olarak tanımlanmasının kesin kanıtlara dayanmadığını belirtti. Ayrıca Kaleiçi’nde bulunan Olbia yazıtının dil özelliklerinin, Phaselis ve Tenedos çevresindeki Dor lehçesi etkisiyle uyuşmadığına dikkat çekti. Bu nedenle Olbia’nın Kemer’in güneyinde değil, Antalya’ya daha yakın bir bölgede aranması gerektiğini ileri sürdü.
ANTİK KAYNAKLAR NE SÖYLÜYOR?
Antik coğrafyacılar Olbia’nın konumuna ilişkin farklı ipuçları veriyor. Strabon, Olbia’yı Phaselis’ten sonra, Attaleia’dan önce sıralıyor ve burayı “büyük kale” olarak tanımlıyor. Ayrıca Gelidonya Burnu ile Olbia arasındaki mesafeyi 367 stadion, yaklaşık 68 kilometre olarak aktarıyor. Pseudo-Skylaks, Olbia’yı Idyros ve Lyrnateia Adası’ndan sonra, Magydos’tan önce sıralıyor. Pseudo-Aristoteles ise Olbia ile Magydos arasındaki coğrafi ilişkiye dikkat çekiyor. Ptolemaios da Olbia’yı Phaselis ile Attaleia arasında gösteriyor. Ancak kaynaklardaki mesafeler ve koordinatlar birbiriyle tam olarak örtüşmüyor. Fatih Onur, Strabon’un verdiği mesafenin Hayıtlıgöl, Büyük Çaltıcak ve Sıçan Adası çevresine daha yakın olduğunu belirtiyor. Bununla birlikte antik kaynakların aktarımında hatalar bulunabileceğini ve bu verilerin tek başına kesin konum belirlemeye yetmediğini vurguluyor.

2025 ARAŞTIRMASI DA TARTIŞMAYA DEĞİNDİ
Gül Işın ve M. Ertan Yıldız’ın 2025 yılında yayımladığı Domuzağılı araştırması, bölgenin antik yerleşim coğrafyasına yeni veriler kazandırdı. Konyaaltı’nda bulunan Domuzağılı’nın MS 3. yüzyılda Attaleia’ya bağlı bir yerleşim olduğu belirlendi. Çalışmada Olbia tartışmasına da değinilerek Fatih Onur’un kentin Antalya’ya daha yakın bir bölgede aranması gerektiği yönündeki görüşü aktarıldı. Ancak araştırmacılar Domuzağılı’nı Olbia olarak tanımlamadı.
OLBİA'NIN YERİ HÂLÂ BELİRSİZ
Bugüne kadar yayımlanan çalışmalar Olbia’nın varlığını ortaya koysa da kentin kesin konumu konusunda ortak bir görüş bulunmuyor. Çevik Arapsuyu–Deliktaş’ı, Şahin ve Adak Kemer–Çalışdağ’ı işaret ederken Onur, bu öneriye karşı çıkarak Antalya çevresini öne çıkarıyor. Mevcut veriler Olbia’nın tam olarak nerede bulunduğunu söylemek için yeterli değil. Yeni yazıtların bulunması ve bölgede yapılacak arkeolojik çalışmalar, Antalya’nın kayıp antik kentinin konumunun belirlenmesinde önemli rol oynayabilir.
HABER: UĞUR FİDAN




