Akdeniz Üniversitesi’nde Berna İn tarafından hazırlanan ve Prof. Dr. Nilüfer Korkmaz Yaylagül danışmanlığında tamamlanan "65 Yaş ve Üzeri Bireylerin Merkezi Hekim Randevu Sistemi Kullanım Sürecindeki Deneyimleri: Bir Eylem Araştırması" başlıklı yüksek lisans tezi, yaşlı vatandaşların MHRS ve Alo 182 hattı üzerinden randevu alırken karşılaştığı sistemsel engelleri raporlaştırdı.
AKILLI TELEFON VAR, RANDEVU ALAMIYORLAR
Antalya'da yaşayan 65 yaş ve üzeri 12 katılımcı ile birebir görüşmeler ve eylem araştırması modeliyle yürütülen çalışmada dikkat çeken sonuçlar elde edildi. Araştırmaya dahil edilen yaşlı bireylerin tamamının akıllı telefona ve internet erişimine sahip olduğu belirlenirken, eğitim öncesinde hiçbir katılımcının mobil uygulama veya internet sitesi üzerinden tek başına randevu oluşturamadığı saptandı.
Çalışmada, 65 yaş üstü vatandaşların dijital sağlık hizmetlerine erişimini kısıtlayan temel etkenler dört ana başlık altında toplandı. Sosyal ve fiziksel engeller ön planda yer aldı. Görme yetisinde azalma, küçük yazı punto ve butonları okuma güçlüğü, dokunmatik ekran hassasiyetinin kaybolması ve şifrelerin unutulması. Teknolojik engellerde bu ana başlıklar arasındaki yer aldı. Cihaz kullanım tecrübesizliği, arayüzlerin çok adımlı yapısı ve Alo 182 hattındaki hızlı ilerleyen otomatik sesli yanıt menüleri.
Bunun yanı sıra geçmişte yaşanan olumsuz tecrübeler veya medyaya yansıyan dolandırıcılık haberleri sebebiyle kişisel verilerin çalınacağı ya da maddi kayba uğranılacağı korkusu da etkili olduğu ortaya kondu. İşlemlerin tek başına yürütülememesi nedeniyle randevu alma sürecinin çocuklara, torunlara veya hastane çalışanlarına devredilmesi de bu engeller arasında yer aldı.
EĞİTİM VERİLSE DE 'TEKNİK BARAJ' AŞILAMADI
Araştırma kapsamında yaşlı bireylere yönelik bireyselleştirilmiş ve uygulamalı eğitim programı hayata geçirildi. Müdahale sonrasında katılımcıların özgüven kazandığı ve dijital kanalları kullanma isteklerinin arttığı gözlemlendi. Ancak sağlanan eğitime rağmen sistemin teknik mimarisinden kaynaklanan iki temel engelin aşılamadığı çalışmada görüldü. Alo 182 hattını arama konusunda yaşlı bireyler zorlanırken aynı zamanda kimlik numaralarını tuşlarken zaman kısıtlaması nedeniyle ‘hatalı ya da eksik giriş’ uyarısı ile başa dönüldüğü belirlendi. İnternet üzerindeki MHRS girişinde istenen çok aşamalı doğrulama adımları ve hatırlanamayan e-Devlet şifreleri, eğitimi başarıyla tamamlayan bireylerin dahi sistemden kopmasına yol açtı.
"YAŞLI DOSTU TASARIM" ÇAĞRISI
Yapılan çalışma sonunda dijital platformların yalnızca bireysel yetkinlikler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğine işaret ederek "yaşlı dostu tasarım" (geronteknolojik) kriterlerinin esas alınmasını önerdi. Çalışma sonucunda kamusal makamlara çözüm önerileri sunuldu.
Alo 182 hattını arayan 65 yaş ve üzeri vatandaşların, karmaşık tuşlama menülerine takılmadan doğrudan müşteri temsilcisine bağlanabileceği bir altyapı oluşturulması gerektiği vurgulandı. Bunun yanı sıra dijital platformlarda yazı boyutları ve temas alanları büyütülmesi, iki aşamalı doğrulama mekanizmaları yaşlı kullanıcılar için daha pratik hale getirilmesi, yerel yönetimlerin halk eğitim merkezleri ve yaşlı kreşleri/merkezleri iş birliğiyle güvenli internet kullanımını kapsayan uygulamalı eğitimler yaygınlaştırılmasının altı çizildi.
